السيد عبد الكريم الموسوي الاردبيلي
7
رساله توضيح المسائل (فارسى)
« مسألهء 7 » با توجه به گستردگى رشتههاى فقه و تخصصى بودن آنها ، اگر در بين چند مجتهد هر كدام در يك يا چند رشته از مسائل فقهى از ديگران اعلم باشند ، وجوب تقليد از آنها در همان رشته يا رشتهها ، متعيّن است . « مسألهء 8 » عدالت ، ملكه انجام واجبات و ترك محرمات است ، و به وسيله حسن ظاهر شناخته مىشود ، و با شهادت دو مرد عادل يا شياعى كه موجب وثوق و اطمينان شود و يا هر طريق عقلايى كه اطمينانآور باشد ، ثابت مىشود . « مسألهء 9 » مجتهد و اعلم را از سه راه مىتوان شناخت : اوّل : خود انسان اطمينان كند ، مثل آن كه از اهل علم باشد و بتواند مجتهد و اعلم را تشخيص دهد و يا از خبر دادن شخص مورد اعتماد و آگاهى ، به اعلم بودن او اطمينان يابد . دوم : دو نفر عالم عادل كه مىتوانند مجتهد اعلم را تشخيص دهند ، مجتهد يا اعلم بودن كسى را تصديق كنند ، به شرط آن كه دو نفر عالم عادل ديگر با گفتهء آنان مخالفت ننمايند . سوم : عدّهاى از اهل علم كه مىتوانند مجتهد و اعلم را تشخيص دهند و از گفتهء آنان اطمينان پيدا مىشود ، مجتهد يا اعلم بودن كسى را تصديق كنند . « مسألهء 10 » اگر شناختن اعلم مشكل باشد ، بايد از كسى تقليد كند كه گمان به اعلم بودن او دارد ، بلكه اگر احتمال هم بدهد كه كسى اعلم است و بداند ديگرى از او اعلم نيست ، بايد از او تقليد نمايد . و اگر چند نفر در نظر او اعلم از ديگران و با يكديگر مساوى باشند ، بايد از يكى از آنان تقليد كند و احتياط مستحب آن است كه از پرهيزكارترين و با تقواترين آنها تقليد كند . « مسألهء 11 » به دست آوردن فتوا ( يعنى حكمى كه مجتهد از ادله استنباط كرده است ) به يكى از سه راه ذيل امكانپذير است : اوّل : شنيدن از خود مجتهد . دوم : شنيدن از دو نفر عادل كه فتواى مجتهد را نقل مىكنند . سوم : ديدن در رسالهء مجتهد در صورتى كه انسان به درستى آن رساله اطمينان داشته باشد و يا ملاحظهء دستخط او و يا هر راه عقلايى ديگر كه انسان به آن اعتماد و اطمينان داشته باشد ، مانند شنيدن از كسى كه مورد اطمينان و راستگو است .